Terapia indywidualna bezsenności

Terapia indywidualna
dla osób cierpiących na bezsenność

Metodyka pracy

Program terapeutyczny opiera się na integracji dwóch protokołów opartych na dowodach naukowych (Evidence-Based Practice):

Poznawczo-Behawioralna Terapia Bezsenności (CBT-I): Jest to metoda uznawana przez Europejskie Towarzystwo Badań nad Snem (ESRS) za terapię pierwszego rzutu w leczeniu bezsenności przewlekłej. Praca w tym nurcie koncentruje się na modyfikacji zachowań związanych ze snem oraz zmianie nieadaptacyjnych przekonań dotyczących snu.

Terapia Akceptacji i Zaangażowania (ACT): Podejście należące do tzw. trzeciej fali terapii behawioralnych. Moduł ten ukierunkowany jest na budowanie elastyczności psychologicznej, pracę z lękiem antycypacyjnym związanym z nocą oraz naukę dystansowania się od natrętnych myśli, bez konieczności ich aktywnego zwalczania.

Obszary skuteczności terapii

Terapia CBT-I jest uznawana za metodę pierwszego wyboru (tzw. złoty standard) i jest skuteczna w leczeniu takich dolegliwości jak:

• Bezsenność przewlekła (pierwotna): trwająca powyżej 3 miesięcy i występująca co najmniej 3 razy w tygodniu.
• Bezsenność krótkoterminowa (ostra, reaktywna): wywołana np. ostrym stresem, zmianą sytuacji życiowej.
• Bezsenność współwystępująca (komorbidna): w przebiegu zaburzeń nastroju (depresja, choroba dwubiegunowa), zaburzeń lękowych, czy PTSD.
• Bezsenność wtórna do chorób somatycznych: np. w przebiegu przewlekłych zespołów bólowych, chorób kardiologicznych, neurologicznych czy onkologicznych (CBT-I nie leczy choroby podstawowej, ale usuwa nakładającą się bezsenność).
• Subiektywna błędna ocena snu (dawniej: bezsenność paradoksalna): stan, w którym pacjent odczuwa całkowity brak snu lub skrajnie płytki sen, mimo że obiektywne badania polisomnograficzne wskazują na prawidłowy sen.
• Trudności w inicjowaniu snu: wydłużona latencja snu (insomnia inicjalna).
• Trudności w utrzymaniu snu: częste wybudzenia w nocy (insomnia środkowa) lub przedwczesne poranne budzenie się bez możliwości ponownego zaśnięcia (insomnia końcowa).

2. Leczenie psychologiczne zaburzeń rytmu dobowego (chronoterapia i interwencje behawioralne)
Praca z rytmem okołodobowym i procesem homeostatycznym pomaga w regulacji:

• Zespołu opóźnionej fazy snu i czuwania (DSWPD): skrajny chronotyp wieczorny, trudności z zaśnięciem o akceptowalnej społecznie porze i ogromne trudności z porannym wstawaniem (częste u nastolatków i młodych dorosłych).
• Zespołu przyspieszonej fazy snu i czuwania (ASWPD): przedwczesna senność popołudniowa/wieczorna i bardzo wczesne wybudzenia poranne (częste u osób starszych).
• Zaburzeń snu związanych z pracą zmianową (SWSD): bezsenność lub nadmierna senność w czasie czuwania wynikająca z braku synchronizacji rytmu biologicznego z godzinami pracy (częste u służb medycznych czy mundurowych).
• Nieregularnego rytmu snu i czuwania: brak wyraźnego, stałego dobowego cyklu snu i aktywności.
• Zespołu nagłej zmiany strefy czasowej (Jet lag): desynchronizacja spowodowana szybkimi podróżami transkontynentalnymi.
• Zaburzeń rytmu snu i czuwania nie-24-godzinnego (Non-24): ciągłe przesuwanie się fazy snu (częste m.in. u osób niewidomych, ale występujące też na tle psychogennym/behawioralnym).

3. Terapia psychologiczna koszmarów nocnych (m.in. IRT - Terapia Prób Wyobrażeniowych, ERRT)

• Zaburzenie z koszmarami sennymi (idiopatyczne): nawracające, budzące lęk sny bez wyraźnej, jednostkowej przyczyny pourazowej.
• Koszmary senne związane z traumą: nawracające reminiscencje w przebiegu PTSD (zespół stresu pourazowego) oraz c-PTSD (złożony zespół stresu pourazowego).
• Koszmary wtórne do zaburzeń lękowych: sny katastroficzne napędzane wysokim poziomem lęku uogólnionego (GAD) lub stresem psychospołecznym.
• Lęk przed zaśnięciem (somnifobia) i unikanie snu: bezpośrednio wynikające z antycypacji wystąpienia koszmarów.

4. Leczenie ułatwiające schodzenie z leków nasennych (wsparcie w depreskrypcji)
Interwencje psychologiczne (głównie techniki CBT-I modyfikowane pod kątem odstawiania leków) celują w:

• Bezsenność z odbicia (rebound insomnia): nasilenie objawów bezsenności pojawiające się tuż po redukcji dawki lub odstawieniu leków (np. benzodiazepin czy leków z grupy "Z" – zolpidem, zopiklon).
• Uzależnienie psychologiczne od leków nasennych: praca nad dysfunkcyjnym przekonaniem pacjenta ("katastrofizacją"), że bez tabletki naturalny sen jest fizjologicznie niemożliwy.
• Lęk antycypacyjny przed nocą: silne pobudzenie układu nerwowego (hiperwzbudzenie) pojawiające się wieczorem w związku ze świadomością braku "wsparcia" farmakologicznego.
• Tolerancja na leki nasenne: praca z pacjentami, u których dotychczasowe dawki przestały działać, poprzez wdrożenie behawioralnej kontroli bodźców i restrykcji snu, aby odbudować naturalne, homeostatyczne ciśnienie na sen.